संत ज्ञानेश्वर (Sant Dnyaneshwar) हे महाराष्ट्रातील वारकरी संप्रदायाचे संस्थापक, महान संत, तत्त्वज्ञ आणि मराठी भाषेतील आद्य कवी होते. त्यांनी वयाच्या अवघ्या १६ व्या वर्षी 'ज्ञानेश्वरी' लिहून मराठी भाषेला आणि भक्ती चळवळीला सुवर्णकाळ प्राप्त करून दिला.
ज्ञानेश्वरांनी धर्माचे ज्ञान संस्कृतमधून मराठीत आणले. त्यांनी अभिमानाने म्हटले होते: 'माझा मराठाचि बोलु कवतिके। परि अमृतातेहि पैजा जिंके।' (माझी मराठी भाषा अमृतापेक्षाही गोड आहे).
ज्ञानेश्वरीच्या शेवटी त्यांनी विश्वाच्या कल्याणासाठी देवाकडे जे मागणे मागितले, त्याला 'पसायदान' (आता विश्वात्मके देवे...) म्हणतात. वयाच्या अवघ्या २१ व्या वर्षी (इ.स. १२९६ मध्ये) संत ज्ञानेश्वरांनी आळंदी (जि. पुणे) येथे इंद्रायणी नदीच्या काठी संजीवन समाधी घेतली.
वारकरी संप्रदायाचा पाया संत ज्ञानेश्वरांनी घातला, तर संत तुकारामांनी त्यावर कळस चढवला. (ज्ञानदेवे रचिला पाया, तुका झालासे कळस).
What is the Blue Water Policy? (Portuguese History)
Learn about the Blue Water Policy in Indian History. Introduced by the first Portuguese Viceroy, Francisco de Almeida, to establish naval supremacy in the Indian Ocean.
कांग्रेस पार्टी का प्रथम विभाजन कब हुआ था? (Surat Split of Congress)
Learn about the first split of the Indian National Congress (Surat Split) in 1907. Understand the ideological differences between the Moderates (Naram Dal) and Extremists (Garam Dal).
The Countries Constituting the Indian Subcontinent
Learn which countries constitute the Indian Subcontinent. The Indian Subcontinent includes India, Pakistan, Bangladesh, Nepal, Bhutan, Sri Lanka, and Maldives.
Doctrine of Lapse Was Introduced By Whom?
Learn about the Doctrine of Lapse. Discover how Lord Dalhousie introduced this controversial annexation policy that fueled the Revolt of 1857.
The Extraordinary Education of Dr. B.R. Ambedkar
Learn about the unparalleled educational journey of Dr. B.R. Ambedkar. Discover his degrees from Columbia University and the London School of Economics.
Turn this guide into revision flashcards, a practice exam, or an AI-generated podcast — free, no signup required.