शब्दयोगी अव्यय (Shabdayogi Avyay) हे मराठी व्याकरणातील असे अविकारी शब्द आहेत जे संज्ञा किंवा सर्वनामाच्या नंतर येऊन त्यांचा वाक्यातील संबंध दर्शवतात. इंग्रजीत यांना Postpositions (किंवा Prepositions) म्हणतात. 'शब्द' + 'योगी' = शब्दांशी जोडणारे.
शब्दयोगी अव्यय = नामानंतर येणारे अविकारी शब्द जे संबंध दर्शवतात।
इंग्रजीत: Postpositions (नामानंतर येतात — preposition प्रमाणे आधी नव्हे)।
प्रमुख उदाहरणे: ला, ने, त, वर, साठी, पासून, पर्यंत, बद्दल, सोबत, नंतर, आधी।
प्रकार: स्थानदर्शक, काळदर्शक, संबंधदर्शक, कारणदर्शक, दिशादर्शक।
वाक्य उदाहरण: 'रामने पुस्तक वाचले' — 'ने' शब्दयोगी अव्यय आहे।
Maharashtra Board Class 5–8 Marathi Vyakaran.
व्याख्या (Definition): 'जे अविकारी शब्द नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून येतात व त्या शब्दाचा वाक्यातील इतर शब्दांशी संबंध दर्शवतात, त्यांना शब्दयोगी अव्यय म्हणतात.'
वैशिष्ट्ये: • हे अविकारी असतात (रूप बदलत नाही)। • ते नामानंतर येतात (इंग्रजी preposition प्रमाणे नव्हे — ते नामाआधी येतात)। • ते संबंध दर्शवतात: स्थान, काल, दिशा, कारण इत्यादी।
शब्दयोगी अव्ययांची यादी:
| शब्दयोगी अव्यय | अर्थ | उदाहरण |
|---|---|---|
| ला / स | to, for | राजेश शाळेला जातो. |
| ने / शी | by, with | रामने पुस्तक वाचले. |
| त / मध्ये | in, inside | बागेत फुले आहेत. |
| वर | on, above | टेबलावर पुस्तक आहे. |
| खाली | under, below | झाडाखाली बसले. |
| साठी | for | तुमच्यासाठी आहे. |
| पासून | from | घरापासून शाळा जवळ आहे. |
| पर्यंत | till, until | संध्याकाळपर्यंत थांब. |
| बद्दल | about | मित्राबद्दल बोललो. |
| सोबत / बरोबर | with, along | आईसोबत गेलो. |
| आधी | before | जेवणापूर्वी हात धुवा. |
| नंतर | after | परीक्षेनंतर खेळू. |
| विरुद्ध | against | अन्यायाविरुद्ध बोला. |
| शिवाय | without, except | पाण्याशिवाय जगणे अशक्य. |
| बाहेर | outside | घराबाहेर थांब. |
प्रकार:
उदाहरणे वाक्यांसह: • रामला पुस्तक द्या. (ला = साठी/to) • मुले बागेत खेळतात. (त = in) • सीता आईसोबत बाजारात गेली. (सोबत = with) • परीक्षेनंतर सुट्टी आहे. (नंतर = after) • त्याच्याशिवाय काम होणार नाही. (शिवाय = without)
NCERT / Maharashtra Board: Class 5–8 Marathi Vyakaran
जे अविकारी शब्द नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून त्यांचा संबंध वाक्यातील इतर शब्दांशी दर्शवतात, त्यांना शब्दयोगी अव्यय म्हणतात. उदाहरणे: ला, ने, त, वर, साठी, पासून, पर्यंत, बद्दल, सोबत, नंतर, आधी. वाक्य: 'सीता बागेत खेळते' — 'त' हे शब्दयोगी अव्यय आहे. प्रकार: स्थानदर्शक, काळदर्शक, संबंधदर्शक.
भारत का सबसे ऊँचा जलप्रपात (Highest Waterfall in India)
जानें भारत का सबसे ऊँचा जलप्रपात (Waterfalls) कौन सा है। कुंचिकल जलप्रपात (Kunchikal Falls) और जोग फॉल्स (Jog Falls) में क्या अंतर है।
भारत में कितने जिले हैं? — Total Districts of India
भारत में वर्तमान में लगभग 766 से अधिक जिले हैं। 2011 की जनगणना में 640 जिले थे। सर्वाधिक जिले: उत्तर प्रदेश (75)। पूरी जानकारी।
भारत में कितने केंद्र शासित प्रदेश (Union Territories) हैं?
जानें 2024 में भारत में कितने राज्य और केंद्र शासित प्रदेश (UTs) हैं। सभी 8 केंद्र शासित प्रदेशों के नाम और उनकी राजधानियों की पूरी लिस्ट।
Bharatnatyam — Classical Dance of Tamil Nadu
Learn which state the Bharatnatyam dance belongs to. Explore the history, mudras, and significance of this ancient classical dance of Tamil Nadu.
Bharat Ratna Award — Benefits and Privileges
Learn about the benefits of the Bharat Ratna award. Do Bharat Ratna awardees get prize money? Find out the VVIP privileges, flights, and diplomatic status.
Turn this guide into revision flashcards, a practice exam, or an AI-generated podcast — free, no signup required.